متن کامل «پوپول وُه» کتاب مقدس قوم مایا _ مقدمه

۰

فهرست مطالب

مقدمه کتاب بخش اول بخش دوم
بخش سوم بخش چهارم بخش پنجم – پایان
یادداشت مترجم:
این نوشته جزو آثار متنی مترجم (مدیر سایت ایپابفا) است و هیچ نسخه دیگری از آن به زبان فارسی وجود ندارد. این متن نخستین ترجمه فارسی از کتاب «پوپول وُه» است و انحصاراً در سایت ایپابفا (سایت اصلی مترجم) منتشر می شود و صرفاً جهت استفاده رایگان عرضه شده است.هرگونه استفاده تجاری یا کپی برداری بدون ذکر منبع و نام مترجم ممنوع می باشد.

پوپول وُه

پوپول وُه

کتاب مقدس قوم مایا

که پیش از کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب موجود بوده است

ترجمه: هادی قربانی

(مدیر سایت ایپابفا)

www.epubfa.ir

بر اساس ترجمه دنیس تدلاک

 

این کتاب ترجمه‌ای است از:

Popol Vuh: The Mayan Book Of The Dawn By: Dennis Tedlock

 

مقدمه مترجم

پوپول وُه (پوپول ووه) یا (پوپول ووخ)، کتاب مقدس قوم کیچه مایا و برجسته‌ترین اثری است که از تمدن‌های باستانی قاره آمریکا بر جای مانده است. اصل این کتاب در روزگاران کهن، پیش از آنکه کریستف کلمب قاره آمریکـا را کـشف کنـد بـه خط هیروگلیف نگاشته شده بوده است اما نسخه مذکور درگذر روزگار از میان رفتـه اسـت. پوپـول وه شـرح اساطیر، سنت‌ها و تاریخ قوم کیچه مایا است. در این کتاب با نسخه‌ای دیگر از داستان آفرینش، شرح خلقت انسان، شرح طوفان عالم‌گیر و سفر به عالم زیرین روبرو هستیم که به‌گونه‌ای شگفت‌آور یـادآور میراث‌های همتای خود در آن‌سوی اقیانوس است.

کشف پوپول وه

پوپول وه وجود خود را مدیون شخص ناشناسی است که در قرن شانزدهم، متن این اثر را به حـروف لاتـین آوانگاری کرده است. در اوایل قرن هجدهم، کشیشی اسپانیایی به نام پدر فرانسیسکو خیمنز این نـسخه را یافته و نسخه‌ای دیگر از آن تهیه کرد و ترجمه‌ای به زبان اسپانیایی به آن افزود. شرح پدر خیمنـز قدیمی‌ترین شرح باقی‌مانده از این اثر است. اما پوپول وه عملاً تا اواسط قرن نوزدهم برای اهل علم ناشـناخته بـود.

در این قرن دو جهانگرد اروپایی به نام‌های کارل شرزر و ابه شارل اتین براسـو دو بوربـورگ نخـستین ترجمه‌های اسپانیایی و فرانسوی این کتاب را در وین و پاریس منتشر کردند. نسخه پدر خیمنز به فراموشـی سپرده شد تا اینکه آدریان رسینوس دوباره نسخه مذکور را در سال ١٩۴١ کشف و ترجمه‌ای معتبر از آن به زبان اسپانیایی را منتشر ساخت.

صاحبان پوپول وه

پوپول وه شرح اساطیر و تاریخچه قوم کیچه مایا در گواتمالا است. تاریخ مایا بـه سـه دوره ماقبـل کلاسـیک، کلاسیک و پسا کلاسیک تقسیم می‌شود. دوره ماقبل کلاسیک از حـدود ٢۵٠م – ٢٠٠٠ پ.م ادامـه یافـت.

دوران کلاسیک از ٩٠٠- ٢۵٠ میلادی و دوران پساکلاسیک از سال ٩٠٠ میلادی تـا سـال ١۵٢۴ کـه در آن فاتحان اسپانیایی به گواتمالا رسیدند. مردمان کیچه مایا در قـرن سـیزدهم مـیلادی حکومـت خـویش را در گواتمالای کنونی پایه‌گذاری کردند در زمان پادشاهی کیکاب (١۴٧۵-١۴٣۵ م) به اوج قدرت خود رسـیدند.

در زمان حکومت وی قلمرو کیچه مایا از گواتمالا تا مکزیک گسترش یافت و سـایر اقـوام مایـا ازجمله اقـوام

 

Francisco Ximénez
Carl Scherzer
Charles Étienne Brasseur de Bourbourg
Adrian Recinos

تسوتوخیل، کاکچیکل و مام را تحت فرمان خود درآوردند. مایاها کاخ‌ها و اهـرام عظیمـی از خـود برجـای نهادند و تنها مردمی بودند که پیش از کشف قاره آمریکا دارای نظام نوشتاری کاملی بودنـد. هـرم تیکـال در شمال گواتمالا از هرم‌های بزرگ آن‌ها است. پایان امپراتوری مایا مقارن با سال ١۵٢۴ م. بود. در ایـن سـال پدرو دو آلوارادو از سرداران هرناندو کورتز، فاتح اسپانیایی، گواتمالا را تسخیر و به حکومت آن‌ها خاتمه داد. اما این پایان کار مردم کیچه مایا نبود. چراکه مردم کیچه هنوز هم در گواتمالا به زندگی خـود ادامـه می‌دهند و پوپول وه هنوز هم کتاب ملی و مقدس آن‌هاست.

ترجمه‌های مدرن پوپول وه

از زمان براسو و شرزر تاکنون، پوپول وه به زبان‌های بسیاری ترجمه شـده اسـت. ترجمـه اسـپانیایی آدریـان رسینوس هنوز یک منبع عمده است. ترجمه انگلیسی دلیا گوئتز از ترجمه رسینوس نیز منبع مهمـی تلقـی می‌شود. سایر ترجمه‌های انگلیسی پوپول وه شامل ترجمه‌های مونرو ادمونسون و دنـیس تـدلاک اسـت.

ترجمه تدلاک شایان توجه است چراکه تدلاک در شرح و تفسیر محتوای آن از نظرات یک کاهن کیچه به نام آندرس شیلوخ بهره برده است. آلن ج. کریستنسون نیز دو ترجمه، یکی کلمه به کلمـه و دیگـری روان از این اثر را منتشر ساخته‌اند. ترجمه‌ای عربی از این اثر نیز با عنوان «کتاب المجلس: الکتاب المقدس لقبائل الکیتشی – مایا: بوبول فوه» به قلم صالح علمانی موجود است. ترجمه فارسـی حاضـر مبتنـی بـر ترجمـه دنیس تدلاک است و در پاره‌ای موارد ازجمله نگارش نام‌ها از ترجمه کریستنسون استفاده شده است.

ترجمه کنونی:

در ترجمه این اثر به زبان فارسی مترجم بر آن بوده است که مفاهیم اصلی کتاب را با نهایت دقت منتقل سازد.

مأخذ این ترجمه متن انگلیسی دنیس تدلاک، استاد انسان‌شناسی و ادیان دانشگاه بوسـتون، اسـت. تـدلاک زبان‌اصلی پوپول وه را آموخته و متن اثر را مستقیماً از زبان کیچه ترجمه کرده اسـت، مـضاف بـه اینکـه در تلاش‌های خود از راهنمایی‌های اهل این زبان بهره گرفته است، هرچند ترجمه‌های گوئتز و کریستنسون در مقایسه با آن روان‌تر و داستان گونه‌تر است. گاهی اوقات تفاوت‌های فاحشی بین این سه ترجمه وجود دارد که می‌توان آن‌ها را به تفاوت برداشت مترجمان نسبت داد، افزون بر اینکه پوپول وه به سبکی والا و فاخر نوشـته

Pedro de Alvarado
Hernando Cortez
Delia Goetz
Munro Edmonson
Dennis tedlock
Andrés Xiloj
Allen J. Christenson

شده است که انتقال آن ممکن است چندان راحت نباشد. کریستنسون در مقدمه خود بر پوپول وه می‌نویسد:

«پوپول وه نه‌تنها به لحاظ تاریخی و اساطیری مهم‌ترین متن مایا است بلکه یک اثر ادبی والا است که در قالب شعری غنی و فاخر سروده شده است. از این لحـاظ می‌توان آن را با دیگر اشعار حماسی جهان باستان همچون رامایانا و مهابهاراتای هندیان یـا ایلیاد و اودیسه یونانیان مقایسه کرد. شعر کیچه مبتنی بر قافیه یا اوزان بحـری نیـست بلکه مبتنی بر چینش مفاهیم در قالب ساختارهای متوازی نوآورانه و حتی تصنعی است و کمتر پیش می‌آید که نویسنده‌ای حاضر باشد اندیشه‌ای را بدون افزودن آرایه‌هایی همچون مفاهیم مترادف، استعاره یا نعت‌های توصیفی بیان کند ….. کتاب‌هایی همچـون پوپول وه صرفاً شرحیات تاریخی خشک نبود بلکه اعلان عمومی هدف آفرینش جهـان و جایگاه انسان در آن بود.»

وی در نقد برخی مترجمان می‌افزاید:

«زیبایی شعر کیچه ممکن است در ترجمه به زبان‌های اروپایی نازیبا و تکرارگونه بنماید. در گذشته برخی مترجمان از ماهیت شعری پوپول وه بویژه کاربرد آرایه تـوازی در آن غافل شده یا به کنه آن پی نبرده‌اند وسعی کرده‌اند با حذف کلمات، عبارات یـا حتـی کل بخشهایی که غیر ضروری می‌نمود حشو و زوائد ظاهراً بـی مـورد آن را اصـلاح کنند. اگرچه این امر بی تردید داستان را روان و خواندنی‌تر می‌سازد و بـا میـل مـا انسانهای امروزی نسبت به ساختار خطی طرح داستان هماهنگ‌تر اسـت امـا از ممیـزه ادبیات والای کیچه می‌کاهد. ولچ (Welch) اشاره می‌کند که «در بافت بسیاری از متون کهن، تکرارگویی و حتی حشو، بیشتر یک قاعده است تا یک استثنا.»

به این ترتیب درک کامل محتوای پوپول وه ممکن است در نخستین مرتبه ممکن نباشـد و احتمالاً نیازمنـد مرور دوباره است.

محورهای اصلی پوپول وه:

نسخه برجای مانده از پوپول وه دارای هیچ بخش بندی نبوده است اما مولفان به پیروی از براسو دو بوربـورگ با هدف تسهیل مطالعات تطبیقی، متن پوپول وه را بعضاً به چهار یا پنج بخـش تقـسیم کرده‌اند. ترجمـه تدلاک مشتمل بر پنج بخش است:

 

بخش اول:

مقدمه

آفرینش زمین، گیاهان و جانوران

ناتوانی جانوران از تکلم کردن

آفرینش نخستین انسان از گل

آفرینش دومین انسان از چوب

وقوع طوفان و نابودی انسانهای چوبی

***

بخش دوم:

تکبر هفت طوطی، سیپاکنا و زلزال

شکست ایشان به دست خوناخپو و شبالانکه

حکایت چهارصد پسر

***

بخش سوم:

تولد یکان میمون و یکان هنرمند

رفتن یکان خوناخپو و هفتان خوناخپو به جهان زیرین و مرگ آن‌ها

خلقت خوناخپو و شبالانکه از آب دهان پدر

شرح زادن خوناخپو و شبالانکه

مسخ شدن یکان میمون و یکان هنرمند

رفتن خوناخپو و شبالانکه به جهان زیرین

آزمایش‌های شیبالبا

مردن و دوباره زنده شدن خوناخپو و شبالانکه

معجزات خوناخپو و شبالانکه

شکست سروران شیبالبا

مرگ خوناخپو و شبالانکه

***

بخش چهارم:

آفرینش چهار انسان نخستین و همسرانشان از ذرت

قدرت‌های خارقالعاده چهار انسان

دگرگون شدن زبانها

یافتن آتش

آغاز قربانی انسانها

طلوع فجر قریب و تبدیل شدن جانوران نخستین به سنگ

نبرد قبایل با چهار انسان

مرگ چهار انسان

***

بخش پنجم:

سفر به شرق، به سرزمین مادری

رسیدن مردم کیچه به حصار خارستان، ریشگاه و گنده نای

تبارشناسی قبایل کیچه

۰

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *