قالب وردپرس افزونه وردپرس
یوزبیت
خانه / قصه ها و مثل ها / قصه: شغال بی دُم
یوزبیت

قصه: شغال بی دُم

یکی بود، یکی نبود. در روزگارهای پیش، مردی بود مهزیار نام، بی پول و بینوا. همیشه آرزو می کرد یک شکم سیر نان بخورد و دو غاز و نیم پول پس انداز کند. زد و روزگار، آرزویش را پیش چشمش آورد. شبی میان چله زمستان توی کلبه اش نشسته بود که ماده بزی از گله جدا مانده به او پناه برد و با شاخش درِ کلبه را زد و باز کرد و رفت تو.

مهزیار بز را به خانه راه داد و ازش نگهداری کرد تا پس از دو سه ماهی، بز دو قلو زایید. سر سال، بزغاله ها هم دوقلو زاییدند و از همین راه، مهزیار دارایی به هم زد، خانه و باغی فراهم کرد و گَله ای به راه انداخت و شد یک مرد چیزدار، اما دلش سوز نداشت و از آدم های بیچاره و بینوا دستگیری نمی کرد. پشیز روی پشیز می گذاشت و غاز روی غاز. از اینها درهم درست می کرد و درهم را هم که زیاد می شد، دینار می کرد.(1) در خانه مرغ و خروس های زیاد نگه می داشت و همه چاق و پرگوشت بودند، برای اینکه گاهی بکشد و بخورد. یک روز مهزیار دید که مرغ و خروس ها کم می شوند. نگو در همسایگی اش شغالی بود که بلای جان مرغ و خروس ها بود. هر شب خودش را به حیاط می رساند و یکی دو تا از آنها را می گرفت و خفه می کرد و می برد و به نیش می کشید و می خورد.


1- پشیز پول خرد است و غاز نیم پول، درهم نیز پول نقره و دینار پول طلاست.

مهزیار نمی دانست که کار کیست؛ زیرا شغال در گرفتن و بردن مرغ و خروس ها استاد بود. آخر مهزیار جای مرغ و خروس ها را عوض کرد و آنها را برد توی آغل و بزها و گوسفندها را آورد توی حیاط. این بار که شغال برای دستبرد آمد، به جای مرغ و خروس، بز و گوسفند دید. بدحال شد. به خیال افتاد که با گرگی همراه شود و بعد از این به جای مرغ و خروس با کمک گرگ، گوسفند و بز بخورد، ولی به این فکر افتاد که شاید گرگ شلوغ کاری کند و همان شب پته اش را روی آب بیندازد.(1) این بود که نظرش برگشت و هیچ نگفت و دورادور نگران کار بود تا وقتی که فهمید مهزیار می خواهد به سفر برود. یک روز صبح دست و رو را شست و تروتمیز کرد رفت خانه مهزیار. زمین بوسید و دست به سینه روی دو زانو نشست. مرد پرسید: «ها ای شغال! چه می گویی؟ برای چی آمدی؟»

شغال گفت: «آمده ام که سلامی گفته باشم و دیگر اینکه چون شنیده ام خیال سفر داری، آمده ام تا اگر مرا به نوکری بپذیری، در آستانت باشم؛ من هم به مزدی برسم و اگر هم در اینجا کاری داری، در نبودنت کارها را به من بسپری».

مهزیار فکر کرد و با خودش گفت من همیشه دلواپس گله خودم بودم که آنها را دست کی بسپرم که نبرد و نخورد. اگر دست آدمیزاد دوپا بسپرم، صد جور دوز و کلک جور می کند و در اسفندماه از هزار میش که بزایند، دست کم صد تا را برای خودش برمی دارد. حالا خوب شد که شغال چهارپا پیدا شد تا از گله من نگهداری کند. برای همین گفت: «ای شغال! خیلی دلم می خواهد که تو را با خودم ببرم، اما اگر اینجا بمانی و از گله من پاسداری کنی، بهتر است. عوضش وقتی که برگشتم تو را به آنجا می فرستم».


1- کنایه از رسوا شدن.

شغال خوشحال شد و گفت: «بسیار خوب، همین کار را می کنم».

پس از چند روز، گله را سپرد دست شغال و راهی شد. گوسفندها هرچه داد و فریاد کردند که «ای مهزیار! شغال از جنس گرگ است و ما را می خورد»، گفت: «نه، مگر هر جانوری که از جنس گرگ است گوسفند را می خورد. سگ هم از جنس گرگ است، پس چرا نگهبان شماست؟»

روزی که مهزیار به کجاوه نشست و راه دروازه بلخ را پیش گرفت، شغال آمد و سری به گوسفندها کشید و رفت سراغ گرگی که از بچگی با هم دوست بودند و گزارش کارش را به او داد و ورش داشت آورد به سراغ گوسفندها. همان روز پنج گوسفند را شکم دریدند و با هم خوردند. بزها وقتی این را دیدند، چون زبر و زرنگ تر بودند، دررفتند و قاطی گله های دیگران شدند، اما گوسفندهای تنبل، دانه دانه خوراک گرگ و شغال شدند. روزها گذشت و ماه ها سر آمد. سال به آخر رسید. چاووش در کوچه و بازار مژده به سلامت آمدن سفرکرده ها را آورد. شغال رفت توی فکر که جواب مهزیار را چه بدهد و چه بگوید. هنوز فکرش به جایی نرسیده بود و برای منار دزدیده چاهی نکنده بود که مهزیار وارد شد و سراغ گوسفندها را گرفت. شغال بنا کرد به زارزار گریه کردن که: «ای مرد! نمی دانی بعد از تو به ما چه گذشت. در ماه اول به ما خبر رسید که کاروان را ناخوشی وبا گرفت و خیلی ها مردند. من دلواپس شدم و نذر کردم که اگر خبر تندرستی تو به من برسد، صد گوسفند بکشم و گوشتش را میان بیچاره ها و بینواها پخش کنم. فردا شنیدم که تو تندرستی و فوری صد گوسفند کشتم و میان مردم گرسنه پخش کردم. ماه دوم خبر رسید که کاروان راه را گم کرده و به ریگستان سر درآورده و صد نفر از تشنگی جان داده اند. باز نذر کردم که اگر خبر تندرستی تو به من برسد و تو جزو آن صد نفر نباشی، صد گوسفند چاق سر ببرم و گوشتش را به خانه بیوه زن ها بفرستم. شکر خدا را که روز دیگر خبر رسید به تو آزاری نرسیده است، صد تا گوسفند کشتم. ماه سوم خبر رسید که کاروان را راهزن ها زدند و هشتاد نفر را کشتند. نذر کردم که اگر تو جزو آن هشتاد نفر نباشی، این بار دویست گوسفند بکشم. چه قدر خوشحال شدم که تو جزو آن دویست نفر نبودی. اینها همه گذشت. گفتند: چاووش آمده است و خبر مرگ تو را آورده. اشک ها ریختم، ناله ها کردم و برایت سوگ گرفتم و دویست گوسفند هم برای شادروانی تو به بیچاره ها دادم. بعد از همه اینها، چاووش دوم پریروز خبر آورد که مهزیار سُر و مُر و گنده، فردا یا پس فردا به سر خانه و زندگی خودش خواهد آمد. از بس شاد شدم، نتوانستم خودداری کنم؛ هرچه گوسفند بود، کشتم و به شکرانه تندرستی تو دادم به بیچاره ها. با همه اینها خیلی خوشحالم که باز تو را تندرست می بینم».

مهزیار گفت: «ای بدجنس! خیال کردی حرف هایت را باور کردم؟ به خدا بر سر نیزه دم آفتاب، کبابت می کنم».

این را گفت و شال کمرش را واکرد، انداخت گردن شغال و کشان کشان بردش تا نزدیک درختی. آن وقت از دُم به شاخه درخت آویزانش کرد و گفت: «یک شب تا صبح آویزان باش تا فردا از گلو آویزانت کنم».

شغال دید بد گیری کرده است. دل مهزیار برای گوسفندها سوخته و فردا او را از گلو به سلابه می کشد. چاره ای نداشت جز آنکه از دُم چشم بپوشد و با دندان خودش دُم را بجود و بکند. نزدیک های سحر، دُم را گاز گرفت و جوید و گُرپی افتاد زمین. مهزیار دوید بیرون ببیند چه صدایی بوده و چه خبر است؟ دید شغال دُمش به گَلِ درخت است و خودش دارد می گریزد. فریاد زد: «آی شغال! اگر مرغ بشوی و به هوا بپری و اگر ماهی بشوی و به دریا بروی، روزی گیرت می آورم. نشان خوبی هم داری، بی دُمی!»

شغال دید بدجوری شد، بی دمی نشان خوبی است برای پیدا کردنش. رفت توی این فکر که برای روز مبادا یک دسته شغال بی دُم درست کند که اگر روزی گرفتار شد، بگوید من از تیره بی دُم ها هستم و ما یکی دو تا نیستیم و زیاد هستیم و آنها را نشان بدهد. این ور و آن ور می گشت تا یک باغ پیدا کرد، بعد رفت بالای تپه ای زوزه ای کشید. پنجاه شصت تا شغال دورش جمع شدند. به آنها گفت: «ای شغال ها! من همیشه به یاد شماها هستم و به گرسنگی شما دلسوزم. باغ خوبی پیدا کردم که میوه های خوبی دارد؛ گلابی دارد، انگور دارد، همه چیز دارد. بیایید بروید آنجا هرچه دلتان می خواهد میوه بخورید».

شغال ها دنبالش رفتند. اینها را توی باغ برد. از آن طرف هم پیش باغبان رفت و گفت: «یک دسته از شغال ها رفته اند توی باغ، دارند میوه های تو را می خورند و می چاپند و تو هم چون یک نفری زورت به آنها نمی رسد، من چون تو را دوست دارم، آمده ام بهت بگویم چه باید بکنی که دیگر این شغال ها دور و بر باغت نگردند».

گفت: «چه کنم؟»

گفت: «با خنده و خوش رویی بیا توی باغ و به اینها بگو از میوه درخت ها بخورید، اما به یک شرط و آن این است که من از سر و صدا و زوزه خوشم نمی آید، شما سر و صدا راه نیندازید و کاری به کار هم نداشته باشید و از چنگِ هم نقاپید. هر کدامتان روی یک شاخه یا یک درخت بروید و چون می دانم این کار را نمی کنید، بگذارید من دم هر کدام شما را به یک شاخه ببندم که نتوانید به سمت شغال دیگر بروید. بعد که سیر شدید، دُمِتان را وا می کنم، بروید دنبال کارتان. شغال ها راضی می شوند و دُم های اینها را قرص و قایم می بندی، باقیش با من».

باغبان همین کارها را کرد و رفت. یک ساعت دیگر شغال بی دُم آمد، به شغال ها گفت: «خبر دارید باغبان به کجا رفته؟»

گفتند: «نه».

گفت: «رفته اهل ده را خبر کند تا با چوب و چماق سراغ شما بیایند».

شغال ها نگران شدند، یکی دو تا گفتند: «این بازی را تو سرِ ما درآوردی».

اما بقیه گفتند: «چه کنیم؟»

گفت: «چاره ای نیست. اگر جانتان را می خواهید باید از دُم بگذرید.»

شغال ها بنا کردند دُم ها را جویدن و دانه دانه از درخت افتادند و پیش از آمدن باغبان فرار کردند.

بشنوید از کار مهزیار که از بس از کار شغال دلش سوخته بود و آتش گرفته بود، گفت: «هر طور شده من باید این شغال را گیر بیاورم و گوش و دماغش را ببرم و مهارش بکنم و دور شهر و بازارش بگردانم تا رسوا و برملا شود و مردم بدانند که باز آدمیزاد بهتر غم آدمیزاد را می خورد و هر جانوری با آدم سازش ندارد».

چوبش را دست گرفت و رفت بیابان، سراغ شغال دُم بریده. هرچه این ور و آن ور گشت خبری از شغال پیدا نکرد، تا اینکه یک روز در سرازیری تپه ای شغال را گیر آورد. چوب را کشید تا سر و مغزش را داغون کند، شغال رفت عقب و گفت: «من که کاری با تو نکرده ام که می خواهی به من آزار برسانی».

مهزیار گفت: «تو کاری نکردی؟ تو تمام مرغ و خروس ها و بز و گوسفندهای مرا خوردی».

گفت: «آن شغال دیگری بوده است؛ من نبودم».

مرد گفت: «نشانی دارم».

شغال گفت: «چه نشانی؟»

گفت: «بی دُمی تو».

شغال خنده ای کرد و گفت: «این طور بی گناهان را به جای گنه کاران می گیرند؟ اگر یک شغال دُم بریده ای به تو زیان رسانده است، شغال های دُم بریده دیگر چه گناهی دارند؟ ما یک خانواده هستیم که دُم نداریم. باور نداری وایسا تماشا کن».

شغال زوزه ای کشید و از گوشه و کنار، شغال های بی دُم دورش جمع شدند. مرد شرمنده شد و گفت: «ببخشید! من نمی دانستم که شما بی دُم مادرزادید».

آن یکی دو شغال که به بدجنسی آن شغال پی برده بودند، گفتند: «ما بی دُم مادرزاد نیستیم. ما برای اینکه گیر نیفتیم دُم خودمان را کندیم و جویدیم».

مهزیار گفت: «حال و احوال خودتان را برای من بگویید».

آن شغال ها از اول تا آخر سرگذشتشان را برای مهزیار گفتند. مهزیار فهمید که این همان شغال است. گفت: «ای بدجنس! تو برای پیشرفت کارت به شغال ها هم نارو زدی!»

آن وقت همه شغال ها فهمیدند که این بلا را او سرشان آورده. مهزیار آن شغال را به کمک شغال های دیگر گرفت و به درخت تنومندی از گلو آویزان کرد تا درس عبرتی برای همه جانوران باشد.

یوزبیت

درباره هادی قربانی

دانش آموخته زبان و ادبیات انگلیسی، علاقمند به بازتولید متن قصه و داستان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یوزبیت