کتاب‌های الکترونیکی: فرمت‌ها و سورس ها

مقدمه:
هدف از نشر این مقاله ، آشنایی و یادآوری  استفاده از کتب الکترونیکی ست. امروزه کتب الکترونیکی با فرمت ePUB ، از چند لحاظ ، نسبت به سایر فرمت‌ها (PDF و AZW و … ) برتری دارند که در مقاله زیر ، ذکر می شود.

  1. فناوری: چاقوی دو لبه
    از زمان ظهور لوازم الکترونیکی ، سرعت رشد علم و دانش ، سرعت فزاینده‌ای بخود گرفته و باعث تحقق رفاه در بسیاری از زمینه‌ها شده است. از جمله آن‌ها می‌توان به :
    الف) دسترسی سریع و دقیق به اطلاعات
    ب) افزایش عمق و سرعت یادگیری
    پ) اطلاع سریع از اخبار سراسر جهان، ارتباط سریع با افراد سراسر جهان
    وبسیاری از موارد که آوردن آنها در اینجا خارج از حوصله من و خواننده گرامی می‌باشد

  کامپیوتر و تلفن همراه شاید معروفترین لوازم الکترونیکی پیشرفته باشند. معروف‌هایی که همانند چاقو عمل می‌کنند : هم استفاده مثبت و هم استفاده  منفی را می‌توان ازآنها انتظار داشت. بگذارید منظورم را واضح‌تر بیان کنم.
چاقویی را در دست کودکی که تازه راه رفتن را یاد گرفته تصور کنید. اگر چاقویی را در دست کودکی ببینید ، اقدام شما چه خواهد بود؟ آیا چاقو را از دستش می‌گیرید ، یا با عبارت “ولش کن بچه اس…” خود را فارغ می‌کنید؟
اگر انتخاب شما گزینه اول (گرفتن چاقو از دست کودک) است ، گزینه معقولی است.

حال چاقو را در دست آشپز یا پزشکی ماهر متصور شوید. آیا بازهم چاقو را از دستش خواهید قاپید؟ مسلماً جواب شما خیر است . زیرا به مهارت فرد مذکور و نیز احساس امنیت از جانبشان اطمینان دارید و نیازی نمی‌بینید اقدامی را عملی کنید.

امیدوارم منظور خود را رسانده باشم. هر دو نوع استفاده مثبت و منفی از تلفن همراه و کامپیوتر انتظار می‌رود. پس چه بهتر که استفاده مثبت را بشکل مطالعه از این لوازم ببریم.

  1. مقدمه‌ای بر کتاب‌های الکترونیکی

همه ما کم و بیش با این نوع کتاب‌ها آشنایی داریم و بدون شک ، هر قدر هم کم از آنها استفاده کرده‌ایم . این کتابها به دو شیوه عمده تولید شده‌اند:
الف) اسکن کتب چاپی : این نوع کتب ، با اسکن کتاب‌های چاپی ابتدا در فرمت تصاویر ذخیره شده و سپس به کتاب‌های الکترونیکی تبدیل می‌شوند. معمولاً این روش به چند علت صورت می‌گیرد: که از جمله آن‌ها می‌توان به فقدان حوصله برای تایپ، فقدان وقت برای تایپ و ….. اشاره کرد. این کتابها که عمدتاً با فرمت PDF وجود دارند ، دارای چند ویژگی بارز می‌باشند همانند : حجم زیاد ، کیفیت پایین ، عدم وجود امکان جست و جو برای کلمات ، غیر قابل تبدیل به دیگر فرمت‌ها و عدم وجود امکان هایلایت عبارات مهم (البته با اعمال پاره از پردازش‌های [Ocr] می‌توان عبارات مهم یا هر بخش از کتاب را هایلایت کرد. ولی کتاب OCR نشده  این امکان را ندارد) .

ب) متن به کتاب : این گونه کتاب‌ها ابتدا در یک نرم افزار واژه پرداز ( مانند MS Word یا Sigil ) نوشته شده و سپس مستقیماً به کتاب الکترونیکی تبدیل می‌شوند. اینگونه کتب چند ویژگی دارند که باعث می‌شود نسبت به خواهران اسکن شده‌شان برتری قابل توجهی داشته باشند : حجم بسیار کم ، کیفیت بسیار بالا ، امکان جستجو در بین واژه‌ها، قابلیت تبدیل به چندین فرمت مختلف و در نهایت امکان هایلایت عبارات کلیدی و مهم.

3. فرمت‌ها
اگرچه همگان کتب الکترونیکی را اغلب بصورت PDF می‌شناسند، ولی PDF تنها فرمت موجود و به درد بخور برای کتاب‌های الکترونیکی نیست. در مورد فرمت‌ها به توضیحات زیر زیر اکتفا می‌کنم:

قالب PDF : این قالب شناخته شده ترین و رایج‌ترین قالب کتاب الکترونیکی است و مخفف عبارت ” Portable Document Format” می‌باشد. مزیت آن نسبت به قالب ePUB ، طرح ثابت(Fixed layout) آن است. یعنی اندازه فونت نوشته‌ها بزرگ نمی‌شود (برخلاف ePUB ) . و برای مقالات و پایان نامه و متون علمی‌ای که دارای رفرنس ( References ) هستند مناسب‌تر است.
این فرمت برای اولین بار توسط شرکت ادوبی (Adobe) اختراع شد و امروزه اکثر نرم افزارهای خوانداری متون از این فرمت پشتیبانی می‌کنند.

قالب ePUB : این عبارت که مخفف عبارت”Electronic Publication” می‌باشد، یک استاندارد باز برای کتب الکترونیکی ست و برای اولین بار توسط انجمن بین‌المللی انتشارات دیجیتال اختراع گردیده. مزیت آن نسبت به قالب PDF،  قابلیت بازجریان پذیری(reflow) آن است . به این مفهوم که : اندازه فونتِ نوشته‌های آن قابل تغییر است و بدنبال این تغییر اندازه ، تعداد صفحه نیز تغییر خواهد کرد. این نوع فرمت بیشتر برای خواندن کتب داستانی و غیر علمی مناسب است.(ویکی پدیا)

قالب Azw : این قالب مخصوص دستگاه‌های کتابخوان آمازون (Amazon Kindle) می‌باشد . و برای اولین بار نیز توسط همین شرکت اختراع شده است (ویکی پدیا). در حال حاضر نرم افزار دیگری برای باز کردن این قالب وجود ندارد . ولی با تبدیل فرمت می‌توان از آن استفاده کرد.

قالب FB2 : این قالب برای اولین بار توسط شخصی به نام دیمیتری گریبوف (Dmitry Gribov) در سال 2004 اختراع گردیده و مخفف عبارت “Fiction Book” است. این فرمت بیشتر نزد مردم کشور روسیه شناخته شده و محبوب است. ظاهر آن تقریباً شبیه ظاهر قالب PDF می‌باشد با این تفاوت که در فرمت FB2 ، نام نویسنده ، تاریخ بوجود آمدن متن و غیره نیز توسط خود نرم افزار نوشته می‌شود تا امکان سوء استفاده از متن به حداقل برسد(ویکی پدیا).

قالب LIT : این قالب برای اولین بار در سال 2000 میلادی و توسط شرکت Microsoft اختراع گردیده و جز در نرم افزارهای خوانداری Microsoft ، در نرم افزار دیگری پردازش نمی‌شود ( ویکی پدیا ).

قالب RTF : این قالب که مخفف عبارت “Rich Text Document ” می‌باشد، از ساده‌ترین انواع فرمت‌های کتب الکترونیکی ست که توسط بخش اعظمی از نرم افزارهای خوانداری پشتیبانی می‌شود. به راحتی هایلایت و ویرایش می‌شود و از اولین فرمت‌های کتاب الکترونیکی بوده است(ویکی پدیا)

4.منابع کتب الکترونیکی ایپاب

امروزه در سایت ها و تارنماهای بسیاری می‌توان انواع کتب الکترونیکی را پیدا کرد.  برخی از سایت‌های قانونی دریافت و خرید کتب الکترونیک با فرمت ایپاب :

www.faraketab.ir

www.ketabesabz.com

www.taaghche.ir

www.ketabrah.ir


نویسنده :امیررضا فرید ( کاربر سایت ایپابفا)

  منابع و مآخذ :

(WikiPedia, 2000-2016, pp. Comparison of E-Book Foramts)

پاسخ دهید